میرزا تقی خان فراهانی از نوادر تاریخ كشور است، دلیر مردی كه نه تنها در تاریخ دو هزار و چند صد ساله ایران بلكه در تاریخ جهان، كم نظیر است و بیش از 150 سال پبش به عنوان صدراعظم این مرز و بوم، چون ستاره ای تابناك درخشید تا نوری باشد در تاریكی و تهدیدی باشد برای وطن فروشانی كه تمدن و سرمایه های این سرزمین را در كیسه های خیانت ریخته بودند.

ای امیر بلندآوازه ایران، حكایت تو حكایت نخل های صبور مقاومند كه رنج گرمای طاقت فرسا را به جان می خرند تا خرمایشان برای بهره مندی دیگران، شیرین شود؛ نفس های تو وزید تا سكوت شرم آور نادانی را بشكند، تو دستان سارقان میراث اجدادی ما را را بریدی، همچون نیلوفر در مرداب روییدی، چشمه شدی در بیابان خشك و مردانه و فانوس به دست از كوچه های تنگ و تاریك استبداد عبور كردی و عبور كردی از هر چه دروغ بود؛ برای رسیدن به حقیقت.

وقتی ایران جوانمردانی همچون تو دارد، دیگر شاهنامه داستان و افسانه نیست كه تو همان رستم شاهنامه ای كه با دیو زمان پنجه در پنجه افكندی و دشمنان خانگی این سرزمین را بر جایشان نشاندی.

جانت بر سر اعتلای وطن رفت و نامت بر قله های افتخار تاریخمان درخشید، همت بلندت، تو را قهرمان 'مبارزه با استعمار' كرد و جوانه های آزادگی، بتدریج بر زمینت روییدند و درفش زیبای ملك ایران، با قیام تو، بر بام های دورترین سرزمین ها افراشته شد.

ای پیشاهنگ كاروان تمدن، از القاب می گریختی ولی لقب ها مشتاق تو بود؛ اتابكی، نائبی و امیركبیری؛ میراث لیاقت در رگ های تو جاری بود و دفتری پربرگ از اراده تو به وسعت دشت ها موجود است، نوشته هایی كه به یاد ستیزت با دشمنان شریعت و ملت ایران به نگارش در آمده است.

به جبران ذوق و ادب والایت، 'دارالفنون' را به آینده فرزندان ملت، پیشكش نمودی و مهر زدی بر جاودانگی بنای بلندی كه بنیاد نهادی و نیت كردی دارالفنونی بسازی از خون كه در آن؛ فن مردانگی و همت بیاموزند و ادبیات آزادگی تدریس كنند.

تو ستاره ای بودی كه درخشش خود را از قلب ایران و استان مركزی آغاز كردی، در هوش نابغه ای بودی كه هیچ نویسنده ای نیست كه در باره زیركی فوق العاده و نیروی فكر و ذهن فرهیخته و پشتكار شگفتی آور تو سخنی نگفته یا آن را به نگارش در نیاورده باشد.

طی حدود یك قرن و نیم كه از شهادت تو می گذرد، دوست و دشمن در ستایش روح آزاده و شخصیت مقتدرت، سخن گفته‌اند.

بطوری كه 'واتسون' منشی سفارت انگلیس می نویسد: 'امیر نظام به همان اندازه پركار بود كه غیرت و مسئولیت داشت، روزها و هفته ها می گذشت كه از بام تا شام كار می كرد و نصیب خود را همان وظیفه مقدس می دانست، دشواری و نیرنگ ها نیز او را از كار دلسرد نمی ساخت.'

راز دشمنان را برملا كردی، و بی اعتنا به توفان های پریشانی و بیداد، آزادی و عدل را تحریر كردی تا جایی كه دشمنان خود را در رویارویی با تو ناتوان دیدند، تحمل نكرده و در كمتر از سه سال و دو ماه بعد از شروع صدراتت، جامه زیبای شهادت را برایت هدیه فرستادند و چقدر این جامه، برازنده تو بود.

و اما ای امیر عزیز؛ خون جاودانت، در كف حمام، شناور شد تا سرچشمه ای باشد برای خزر و خلیج همیشه فارس، نفس هایت به شماره افتاد، چشمانت به مانند سوسوی فانوس های شناور در باد شد، رمقی در وجودت نماند و حمام فین، دور سرت چرخید و شاهد یكی از غم انگیزترین وقایعی شد كه تاكنون در تاریخ آن، اتفاق افتاده بود.

هنوز در چشمان من است، خط گلرنگی كه بر كاشی های آن گرمابه به یادگار نوشتی و دلیر مرد ایران، رفتی و هنگام شهادت، تشنه بودی و طلب آب نكردی تا همانند مولایت، حسین(ع) با لب تشنه از دنیای فانی عبور كنی و سرانجام نیز در كنار مولای عزیزمان آرام گرفتی.

حال به ظاهر، شمع دلپذیر امیر عشق و اقتدار؛ خاموش شده است؛ اما در جان هر ایرانی، یك شمع كوچك با شعله های سرخ و آبی، به نام او به روشنی می زند.

ای معمار ایران نوین كه اقدامات ماندگار و ارزشمند را در كارنامه خود داری؛ تو كه جنبش اصلاح طلبی را در ایران آغاز كردی، اصلاحات سیاسی و اجتماعی بسیاری انجام دادی، قانون و عدالت را برپا كردی، قانون منع آزار و شكنجه را وضع نمودی، با رشوه خواری پیكار كردی، نخستین بیمارستان دولتی و نخستین روزنامه فارسی زبان را تاسیس كردی، به فن و دانش غربی توجه كردی، هیات مترجمان دولتی را شكل دادی، از صنعت جدید و كشاورزی حمایت كردی، با استعمارگران و اقتصاد استعمار برخورد كردی، با شكیبایی دینی به اقلیت مذهبی اهمیت دادی، وضع ایران در سیاست جهانی را بهبود بخشیدی و صدها اقدام دیگر را برای كشورمان ایران انجام دادی.

یادت گرامی و روحت شاد.

از: فریبا بابایی

فراهنگ ** 1070 ** 1071